Qızılın qiyməti təxminən ardıcıl üç ildir (2022-ci ilin oktyabr ayından) davamlı olaraq artmaqdadır. Təkcə 2025-ci ilin əvvəlindən bəri sarı metalın qiyməti 30% artıb. Səbəblər: geosiyasi qeyri-sabitlik, ticarət münaqişələri, zəifləyən dollar (DXY), mərkəzi banklar və investorlar tərəfindən rekord tələbdir.

 Qızılın qiymətinə təsir edən əsas amillər aşağıdakılardır:

- inflyasiya və deflyasiya;

- böhranlar və münaqişələr;

- mərkəzi bankların qızıl alışları və siyasətləri;

- Dolların məzənnəsi.

Marja.az-ın xarici mətbuata istinadən məlumatına görə, 2030-cu ilə qədər qızılın qiyməti ilə bağlı üç əsas ssenari mövcuddur. 

1. Baza: 5000 dollar/ unsiya (ildə +8%) — qlobal eskalasiya, mülayim inflyasiya, stabil qızıl alışı olmadan geosiyasi gərginlik.

2. Optimist:  7000 dollar / unsiya (ildə +15%) — hiperinflyasiya, borc böhranı, qızıla tələbatın artması.

3.  Pessimist: 2500-2600 dollar / unsiya — monetar siyasətin sərtləşdirilməsi, tələbin azalması, deflyasiya.

Baza ssenari qızılın orta illik qiymətinin 2030-cu ilə qədər bir troy unsiyası üçün 5000 dollardan çox olacağını nəzərdə tutur ki, bu da orta illik təxminən 8% artıma bərabərdir. Bu proqnoz qlobal eskalasiyaya keçid olmadan geosiyasi gərginliyin davam etməsi, dünyada mülayim inflyasiya (2–4%) və mərkəzi banklar tərəfindən qızıl alışlarının sabit həcmləri (ildə təxminən 800–900 ton), həmçinin əsas valyuta bazarlarında kəskin dalğalanmalar olmadan ABŞ dollarının daha da zəifləməsi hipotezinə əsaslanır.

Optimist ssenari ABŞ və Avropa İttifaqı ölkələrində borc böhranı nəticəsində orta hesabla ildə 10%-dən çox qiymət artımı ilə geosiyasi və sanksiya qarşıdurmalarının güclənməsi və qlobal hiperinflyasiya, beynəlxalq ehtiyatlarda və hesablaşmalarda dolların payının azalması, mərkəzi banklar tərəfindən qızıl alışının ildə 1 min tondan artıq kəskin artması ilə mümkündür. Bu ssenaridə qızılın qiyməti 2030-cu ilə qədər bir unsiya üçün 7 min dollara qədər yüksələ bilər ki, bu da orta illik təxminən 15% artıma uyğundur.

Pessimist ssenari pul siyasətinin sərtləşdirilməsi (real faiz dərəcəsi 3%-dən yuxarı), mərkəzi banklardan tələbin azalması və birja fondlarının (ETF) satışı kimi amillərin hökmranlığı altında, eləcə də qlobal tənəzzül, deflyasiya meylləri və ya sənayedə qızılın texnoloji əvəzlənməsi  zamanı reallaşa bilər. Belə bir vəziyyətdə qızılın qiyməti 2030-cu ilə qədər unsiya üçün 2500 - 2600 dollara qayıda bilər.

Uzunmüddətli investorlar üçün qızıl xüsusilə artan geosiyasi və borc riskləri fonunda strateji təhlükəsiz sığınacaq aktivi rolunu qoruyub

Hazırda qlobal bazarlarda 1 unsiya qızıl 3335 dollara ticarət olunur. 

2030-cu ilə qədər qızılın qiyməti ilə bağlı ssenarilər

Qızılın qiymətinin dəyişməsini şərtləndirən amillərə aşağıdakılar daxildir:

İnflyasiya və deflyasiya prosesləri. Yüksək inflyasiya dövrlərində (məsələn, 1970-ci və 2020-ci illərdə) qızıl əhəmiyyətli dərəcədə bahalaşır, deflyasiya şəraitində isə (1980-ci illərdə) onun qiyməti adətən azalır;

İqtisadi və geosiyasi böhranlar. Hərbi münaqişələr, bank böhranları və pandemiyalar təhlükəsiz sığınacaq aktivi kimi qızıla tələbatın artmasına kömək edir ki, bu da onun qiymətinin yüksəlməsinə səbəb olur;

Mərkəzi bankların siyasəti. Qızılın iri miqyaslı satışı (1999–2002) və ya əksinə, bir sıra ölkələrin monetar tənzimləyiciləri tərəfindən onun aktiv alışı (2010-cu ildən) bir anda qızıl bazarında tələb və təklif balansına əhəmiyyətli təsir göstərir;

ABŞ dollarının məzənnəsinin dinamikası. Qızılın qiyməti ilə dollar indeksi (DXY) arasında tərs korrelyasiya mövcuddur: Amerika milli valyutasının möhkəmlənməsi qızılın qiymətinin düşməsinə gətirib çıxarır və əksinə (məsələn, 2011-2015-ci illərdə).

Qızıl qiymətlərində artım tendensiyası tarixən müşahidə edilmişdir:

1971-1980-ci illərdə. Həmin dövrdə qızıl standartının ləğvi və yüksək inflyasiya qiymətin bir unsiya üçün 35 dollardan 850 dollara (təxminən +2300%) artmasına səbəb olmuşdur. Əsas səbəblər ABŞ-ın dolları qızılla bağlamaqdan imtina etməsi, neft böhranları və hiperinflyasiya idi;

2001-2011-ci illərdə. Dot-com və qlobal maliyyə böhranları, eləcə də kəmiyyət yumşalması siyasəti qiymətin bir unsiya üçün 250 dollardan 1920 dollara (+668%) artmasına səbəb olmuşdur;

2019-2024-cü illərdə. COVID-19 pandemiyası, geosiyasi gərginlik və mərkəzi bankın rekord qızıl alışları qiyməti bir unsiya üçün 1200 dollardan 2450 dollara (+104%) yüksəltmişdir.

Cari uzunmüddətli artım dövrü bir sıra amillərin birləşməsi ilə şərtlənir: artan ticarət gərginliyi və geosiyasi qeyri-sabitlik (xüsusilə Ukrayna və Yaxın Şərqdə gərginlik), zəifləyən ABŞ dolları indeksi (DXY), rekord mərkəzi bank alışları,ETF-lərdən, pərakəndə investorlardan və elektronika sənayesindən qızıla artan tələb.

Qızılın qiymətinin aşağı düşməsi aşağıdakı tarixi dövrlərdə müşahidə edilmişdir:

1980-2000-ci illərdə. Federal Ehtiyat Sisteminin (FED, ABŞ Mərkəzi Bankı) sərt pul siyasəti, dolların möhkəmlənməsi və birjanın böyüməsi qiymətin unsiya üçün 850 dollardan 250 dollara (–70%) azalmasına səbəb olmuşdu;

2011-2015-ci illərdə. ABŞ iqtisadiyyatının bərpası, dolların möhkəmlənməsi və ETF-lərdən qızıla tələbin azalması qiymətin unsiya üçün 1920 dollardan 1050 dollara (–45%) düşməsinə səbəb olmuşdu;

2022-ci ildə (düzəliş). Fed-in aqressiv faiz artımı və xəzinə istiqrazlarının artan cəlbediciliyi qiymətlərin unsiya üçün 2070 dollardan 1620 dollara (on ayda -22%) azalmasına səbəb olmuşdu.